Kultura dhe tradita

Historia e Saçit

Një mënyrë gatimi e lidhur me zjarrin, durimin dhe sofrën shqiptare.

Saç tradicional i nxirë pranë prushit dhe hirit në një vatër rustike.

“Saçi nuk është vetëm një enë metalike pjekjeje. Është një rit i ngadaltë, një marrëdhënie me zjarrin dhe një mënyrë për ta sjellë sofrën bashkë.”

Çfarë është saçi?

Saçi është një kupolë metalike që vendoset mbi enën e gatimit. Mbi të shpërndahen prushi dhe hiri, duke krijuar një hapësirë të mbyllur ku nxehtësia e rrethon ushqimin nga të gjitha anët.

Pjekja bëhet ngadalë dhe pa nxitim. Zjarri nuk prek drejtpërdrejt ushqimin; nxehtësia kontrollohet përmes kupolës, prushit dhe hirit.

Në shkrimin pa shenja diakritike, saçi kërkohet shpesh edhe si “saci”. Të dyja format i referohen së njëjtës kupolë metalike dhe së njëjtës mënyrë tradicionale gatimi.

Kupola metalike e saçit duke u vendosur mbi tavën e gatimit pranë prushit.

Një traditë e përcjellë prej brezash

Në shumë familje shqiptare, gatimi nën saç është lidhur me ditët e mbledhjes, punën e përbashkët dhe pritjen rreth sofrës.

Recetat ndryshojnë nga një familje dhe krahinë te tjetra, por parimi mbetet i njëjtë: përbërës të thjeshtë, zjarr i kontrolluar dhe kohë.

Duar të brezave të ndryshëm duke përgatitur së bashku gatimin pranë vatrës me saç.

Prush i kuq dhe hi i bardhë të shpërndarë mbi metalin e nxirë të saçit.

Pse shija është ndryshe?

Brenda hapësirës së mbuluar, nxehtësia punon rreth gjithë tavës. Ritmi i ngadaltë i pjekjes i jep gatimit kohë të marrë ngjyrë dhe të zbutet.

Nxehtësia e rrethon tavën nga të gjitha anët.
Lagështia qëndron brenda hapësirës së mbyllur.
Pjekja e ngadaltë ndihmon skuqjen dhe butësinë.
Hiri e zbut dhe e shpërndan nxehtësinë mbi kupolë.

Katër elementët

Dru të çarë pranë vatrës, gati për të krijuar prushin.

Druri

Burimi i nxehtësisë dhe aromës së vatrës.

Flakë e kontrolluar mbi dru që po shndërrohen në prush.

Zjarri

Krijon prushin dhe përcakton ritmin e pjekjes.

Hiri

Zbut dhe shpërndan nxehtësinë mbi kupolë.

Saçi i mbuluar duke u pjekur ngadalë mbi prush në qetësinë e mbrëmjes.

Koha

E përfundon gatimin pa ndërhyrje të panevojshme.

Nga vatra në sofrë

Pasi saçi ngrihet, gatimi lihet të pushojë dhe përgatitet për t’u ndarë. Kjo është pjesa ku puna rreth zjarrit kthehet në një vakt të përbashkët.

Gatim i përfunduar me saç, bukë, erëza dhe verë mbi një tryezë oborri.

Aromë Saçi sot

Tradita vazhdon

Aromë Saçi e sjell këtë mënyrë gatimi në ditët e sotme, duke e mbajtur zjarrin, saçin dhe kohën në qendër të çdo gatimi.

Shiko gatimet e sotme

Sofër e përbashkët me gatimin nën saç në qendër, në dritën e qetë të mbrëmjes.

Tradita nuk ruhet vetëm duke e kujtuar.
Ruhet duke e gatuar.